Ranking Semedori

Zasady

To jest całość — te same zdania stoją na dole karty gracza. Każdą zasadę można kliknąć — niżej jest rozwinięta, ze szczegółami dla tych, którzy czytają pierwszy raz albo mają wątpliwość.

Przykładowa gra

Tak Czarek i Bianka zapisali swoją grę na kartach graczy:

Przed grą. Bianka (siła 42 na 9×9) gra z Czarkiem (siła 30). Silniejsza Bianka gra Białymi, Czarek zaczyna Czarnymi — na 9×9 przy różnicy siły 3 i większej kolory są ustalone.

Wyrównanie. różnica siły: 42 − 30 = 12 — jednakowa na obu kartach. Z tabeli: startowe ruchy: 2 — Czarek zagra dwa ruchy, zanim Bianka odpowie — oraz dodatkowi jeńcy: 5, których Bianka odkłada Czarkowi i które Czarek doliczy przy końcowym liczeniu.

Po grze. Czarek wygrywa o 21 punktów: wynik: +21 u niego, −21 u Bianki — to wyraźna wygrana, bo dwudziestu punktów już nie brakuje. Zmiana siły: +1 dla Czarka, ale −½ dla Bianki — wyraźna wygrana podnosi zwycięzcę o 1, a przegranemu zabiera tyle, co zawsze. Nowa siła: Czarek 30 → 31, Bianka 42 → 41½.

A gdyby to była kalibracja. Załóżmy, że to druga gra kalibracyjna Czarka — wtedy zamiast myślnika w kolumnie typ gry Czarek ma K, a Bianka P. Czarkowi gra liczy się podwójnie: +2 zamiast +1, czyli 30 → 32. Bianka przy P zostaje przy swoich: 42 → 42.

Rozwinięcie zasad

O tym rankingu

Polecamy ten system każdemu klubowi, a zwłaszcza takiemu, do którego przychodzą dzieci. Z trzech powodów. Dwa znacie już z góry strony: z każdym gra się dobrze, a gra ma stawkę i widać po niej postępy. Trzeci dochodzi tutaj: to samograj, który nie wymaga żadnej organizacji. Poniżej rozwinięcie wszystkich trzech, a do tego skąd wzięły się liczby i czego się po tym systemie nie spodziewać.

Nie wymyśliliśmy tego w próżni. O tym, jak buduje się żywy klub, najwięcej nauczyliśmy się od Damira Medaka, prezesa Chorwackiego Związku Go — u niego od lat działa międzyszkolna liga go, obozy i letnie festiwale, w wielu miejscowościach naraz. Warto tam zaglądać.

Dlaczego motywuje

Ranking przesuwa charakter gier z towarzyskich w stronę rywalizacji. Klub bez rankingu to miłe spotkanie, po którym wynik gry zapomina się w godzinę. Nad grą, która się liczy, myśli się inaczej niż nad grą do zapomnienia, i właśnie stąd bierze się wzrost siły. Rosnąca siła daje grze ciąg dalszy — następnym razem chce się wypaść lepiej niż dziś. Dla zaskakująco wielu osób samo zbieranie siły wystarcza, żeby przyjść na kolejne spotkanie — i żeby między spotkaniami popracować nad swoją grą.

Wyrównanie sprawia, że nie ma gier bez sensu. Silniejszy nie miażdży, słabszy nie jest bez szans — obie strony grają o wynik do ostatniego ruchu. W klubie, w którym przy jednym stoliku siada 20 kyu z 2 danem, to jest warunek tego, żeby obaj chcieli przyjść znowu.

Przegrana niesie informację, a nie wstyd. Przy wyrównaniu „przegrałem o 3” znaczy „byłem blisko” — to konkretny feedback, a nie zero-jedynkowa porażka. A ponieważ jedna gra to ±½ albo ±1, zły dzień nic nie kosztuje: nie ma czego bronić i nie ma powodu unikać silniejszych.

Do gry równej wchodzi się wcześniej, niż się rywala naprawdę dogoni. Wystarczy zbliżyć się na mniej niż komi — na 9×9 poniżej różnicy 3, na większych planszach jeszcze bliżej. Ten próg jest widocznym kamieniem milowym: rywal, którego słabszy gracz od miesięcy próbuje złapać, siada z nim wreszcie do gry bez wyrównania. Widać to na karcie i warto ogłosić.

Samograj

Ten ranking nie wymaga żadnej organizacji. Turniej potrzebuje terminu, sędziego, rund, kojarzenia par i obecności wszystkich od początku do końca. Tu gry idą asynchronicznie, w dowolnych parach i w dowolnej kolejności, a każda para po grze sama się rozlicza — liczy różnicę siły, gra, wpisuje wynik i nową siłę na obie karty. Nie ma serwera, konta, aplikacji ani rundy, na którą trzeba zdążyć. Można wpaść na dwadzieścia minut, zagrać jedną grę i wyjść — ranking i tak jest aktualny.

Koszt organizacyjny nie rośnie z liczbą graczy. Klub dziesięcioosobowy i trzydziestoosobowy obsługują się tak samo, bo cała praca dzieje się w parach, a nie w jednym miejscu. Turniej skaluje się odwrotnie: im więcej ludzi, tym więcej rund i tym trudniej zebrać wszystkich na całe popołudnie.

Karta jest papierowa i to jest wybór, nie zaszłość. Prowadzenie własnego dziennika gier jest po prostu satysfakcjonujące — widać na nim własną historię, a nie liczbę gdzieś w internecie. Taka karta żyje dłużej niż jedno popołudnie: leży w klubie i czeka do następnego spotkania. Karty trzyma klub i pilnuje ich opiekun, więc nie giną po drodze. Żadna wersja online nie jest do tego potrzebna.

Dlaczego akurat tak

Ranking nie musi być dokładny. To, że siła skacze szybko, jest w porządku — wierne odwzorowanie siły gracza nie jest tu celem. Istotne jest, żeby dało się zbierać siłę.

Kamień to gruby krok, punkt to drobny. Na 19×19 różnica 1 warta jest 13 punktów, a drabinka kamieni takiego szczebla nie ma. Gra bez komi daje Czarnemu 6,5 punktu — połowę tego, więc przy różnicy 1 Biały nadal wygrywa częściej. Następny szczebel, dwa kamienie, to już około 19,5 punktu — półtora raza za dużo. W te 13 punktów trafia dopiero odwrócone komi: 6,5 punktu dla Czarnego zamiast dla Białego, razem 13 punktów różnicy wobec gry równej. U nas ten szczebel stoi w tabeli wprost — przy różnicy 1 Czarny dostaje na 19×19 7 jeńców, zamiast oddawać 6 — a na 9×9 między grą równą a pierwszym darmowym ruchem mieści się trzynaście szczebli po jednym punkcie.

Ranking liczymy w sile, wyrównanie w punktach. Siła to ta sama miara, którą gracze już znają z kyu i danów: 1 to jeden stopień kyu, na każdej planszy tak samo. Punkt jest walutą samej gry: tyle wynosi komi, tyle liczą się jeńcy, w tylu punktach zapisujecie wynik. Most między jednym a drugim to jedna liczba na planszę — ile punktów warta jest tam różnica 1: 2 na 9×9, 5 na 13×13, 13 na 19×19. Nikt nie musi tego przeliczać w pamięci, bo robi to za was tabela wyrównania — a że na 19×19 ta jedynka jest warta sześć i pół raza więcej punktów niż na 9×9, każda plansza ma własną. Kyu i dany mają zresztą swoje miejsce także poza klubem — na turnieju i w rozmowie z kimś z zewnątrz — a u nas dodatkowo ustawiają nowemu graczowi start.

Do dobrania zostaje jedna jedyna stała: ile punktów wart jest ruch. Komi, czyli cena pierwszego ruchu, to 6 jeńców i wygrana przy równym wyniku — razem 6,5, a darmowy ruch jest wart dwa razy tyle. Te 13 punktów, z których wyrasta cała tabela wyrównania, potwierdzają eksperymenty z KataGo — liczba okazuje się zaskakująco stabilna. Można podnieść zarzut, że początkujący nie wykorzysta darmowego ruchu tak dobrze jak KataGo — ale ten sam zarzut stosuje się symetrycznie do obu stron, czarnej i białej. W praktyce trzynastka sprawdza się u nas dobrze. Nasza tabela nie jest przy tym kopią żadnej z gotowych — te zresztą różnią się i między sobą — ale trzyma się ich rozrzutu. Przepisaliśmy co do liczby cztery: British Go Association (9×9, 13×13), Letnią Szkołę Go (9×9, 13×13) oraz tabele Ishikury Noboru i Tima Hunta zebrane na Sensei's Library. Na 9×9 dają od 1,5 do 3 punktów na 1 różnicy — trzy z czterech trafiają w 2 — a na 13×13 rozchodzą się między 4 a 5,5. Wzięliśmy 2 i 5; czym jeszcze nasza się od nich różni, niżej.

Wyrównanie idzie zawsze w jedną stronę. Jest wariantem rozwiązania znanego dziś z wielu turniejów na małych planszach, z dwiema zmianami. Biały nigdy nie dokłada kamieni, a Czarny dostaje wyrównanie zawsze w obu postaciach naraz: ruchy na planszy plus jeńcy. Różnica warta mniej niż komi jest po prostu grą równą.

Ranking porusza się wszędzie tak samo szybko. Dwie wygrane to 1, na każdej planszy jednakowo — jedna gra waży tyle samo na 9×9, co na 19×19. Tempo jest szybkie i celowo takie: gracz widzi ruch po jednym wieczorze zamiast po miesiącach, a karta nadąża za postępem, zamiast go gonić. Ile ta jedynka warta jest w punktach, zależy już od planszy — ale to jest sprawa wyrównania, nie rankingu.

Wady i ograniczenia

Największe ryzyko to źle ustawiony start nowego gracza. Za wysoka startowa siła oznacza serię przegranych i zniechęcenie, zanim gracz zdąży cokolwiek zbudować — łatwo w ten sposób sparzyć kogoś na dobre. Dlatego gry kalibracyjne rozgrywa się od razu, na samym początku, liczą się nowemu graczowi podwójnie i trwają, dopóki zaczyna i wygrywać, i przegrywać — chybiony start prostuje się więc sam, tylko wolno. Grubszy błąd prostuje szybka korekta. Procedura stoi wyżej, w sekcji Kalibracja nowego gracza.

Wszystko opiera się na zaufaniu — ale karta ma wbudowany audyt. Wyniku nie weryfikuje nikt poza dwójką graczy przy stoliku, a dzieci bywają pomysłowe. Tyle że niemal każda gra jest zapisana na dwóch kartach: różnica siły musi być na obu ta sama, a wynik — ten sam co do liczby, przeciwny co do znaku. Do tego kolumny moja siła i nowa siła tworzą łańcuch, w którym każdy wiersz zaczyna się tam, gdzie skończył poprzedni. Zmyślony wpis nie spina się ani z kartą przeciwnika, ani z własnym łańcuchem.

Siła w klubie powoli rośnie. To po części cena tego, że siłę da się zbierać. Wyraźna wygrana daje zwycięzcy 1, a przegranemu zabiera ½ — po każdej takiej grze w klubie przybywa pół. Gry kalibracyjne działają równie jednostronnie: nowy gracz się rusza, jego przeciwnik nie. Wewnątrz jednego wieczoru nic to nie psuje, bo wyrównanie bierze się z różnicy dwóch liczb z tego samego klubu — ale liczby z różnych lat przestają znaczyć to samo, a kto gra rzadko, ten z czasem zostaje pod rozdmuchaną resztą i dostaje większe wyrównanie, niż powinien. Staramy się trzymać naszą skalę przy oficjalnych stopniach — stąd poprawka przy tabeli kyu — ale nie liczymy, że dryfu nie będzie. Lekarstwo jest proste i to ta sama arytmetyka, co przy klikach: co jakiś czas odjąć wszystkim po 5 albo 10. Istotne są wyłącznie różnice, a te zostają bez zmian — nie rusza się przez to ani jedno wyrównanie. Na pojedynczego gracza, który został w tyle — szybka korekta.

Kliki dryfują. Grupa, która gra głównie ze sobą — inny klub, ale tak samo mała paczka wewnątrz jednego klubu — z czasem odjeżdża reszcie: jej siła jest spójna wewnętrznie, ale nieporównywalna na zewnątrz. Naprawa jest prosta, bo dodanie albo odjęcie tej samej stałej wszystkim w grupie nie zmienia ani jednego wyrównania wewnątrz niej. Wystarczy więc rozegrać kilka gier między grupami i przesunąć całą grupę o średni błąd wyniku — dokładnie tak, jak kalibruje się pojedynczego gracza. Tą samą drogą dwa kluby o zupełnie nieskalibrowanych rankingach mogą zagrać ze sobą. To wystarcza i tym idziemy dziś. Mamy natomiast pomysł na coś lepszego: żeby obok rankingu gracza istniał ranking samego klubu, a gry międzyklubowe kalibrowały jedno i drugie naraz. Wygląda dobrze, ale jest na tyle świeży, że nie chcemy go tu opisywać połowicznie — opisany w pół drogi zostałby zastosowany w pół drogi. Stanie na tej stronie, kiedy go u siebie sprawdzimy; kto planuje grać z innym klubem wcześniej, niech zaczepi nas na Discordzie.

Wdrażajcie u siebie — karta do druku jest gotowa, czarno-biała też. W nagłówku ma naszą nazwę, ale to jedyne, co jest w niej lokalne: odezwijcie się na naszym Discordzie, a przygotujemy tę samą kartę z nagłówkiem waszego klubu. Tam też odpowiemy na pytania — a jak wdrożycie, koniecznie dajcie znać.

Zmiany

Zasady zmieniają się rzadko, ale kiedy się zmieniają, zostaje po tym ślad — żeby dało się sprawdzić, czym różni się dzisiejsza karta od tej sprzed roku.

Zmiany w rankingu — 20 sierpnia

Plansza

Plansza rankingowa (PDF) — kratki sił 1–60 do wydruku na laminacie magnetycznym (100 × 85 cm); każdy gracz wisi na niej na magnesie ze swoim nazwiskiem, w kratce swojej siły.